Sankcja kredytu darmowego a przedawnienie – terminy i zasady (SKD)

Sankcja kredytu darmowego nie przedawnia się w klasycznym sensie – ogranicza ją roczny termin zawity liczony od wykonania umowy. To zasadnicza różnica, bo terminu zawitego nie da się przerwać ani przywrócić. Osobno biegnie natomiast sześcioletnie przedawnienie roszczenia o zwrot pieniędzy. Mylisz te dwa terminy? Możesz stracić nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Czy sankcja kredytu darmowego w ogóle się przedawnia?

Formalnie sankcja kredytu darmowego nie przedawnia się. Ustawodawca nie zastosował tu klasycznego przedawnienia, lecz termin zawity, nazywany też prekluzyjnym. Termin zawity polega na tym, że po jego upływie uprawnienie po prostu wygasa. Nie da się go zawiesić, przerwać ani przywrócić. Sąd bierze go pod uwagę z urzędu, nawet jeśli bank o tym nie wspomni.

W praktyce oznacza to, że nawet jeśli umowa zawiera błędne RRSO, zawyżone koszty pozaodsetkowe i nieprawidłowe kredytowanie prowizji, nie będzie to miało znaczenia, bo uprawnienie do zastosowania sankcji kredytu darmowego już wygasło. Dlatego w sprawach o sankcję kredytu darmowego kalendarz bywa ważniejszy niż sama treść umowy.

Ile masz czasu na złożenie oświadczenia o sankcję kredytu darmowego?

Art. 45 ust. 5 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stanowi, że uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. W tym czasie musisz złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. 

Dobra wiadomość jest taka, że nie musisz czekać ze złożeniem oświadczenia do końca spłaty. Możesz to zrobić w dowolnym momencie trwania umowy. Jeśli kredyt spłacasz przez dziesięć lat, przez cały ten okres masz otwartą drogę do SKD. Zapłata ostatniej raty nie zamyka sprawy automatycznie – dopiero od tego momentu zaczyna się finalne odliczanie dwunastu miesięcy.

Od kiedy liczy się rok – od wypłaty kredytu czy od spłaty?

To dziś główne pole sporu w sprawach dotyczących terminu na sankcję kredytu darmowego. Ustawa mówi o „wykonaniu umowy”, ale nie precyzuje, czyim. Banki i instytucje pożyczkowe forsują wykładnię korzystną dla siebie: ich zdaniem umowa zostaje wykonana w dniu wypłaty kapitału.

Warto jednak dodać, że inaczej podchodziły do tej kwestii na początku wejścia w życie ustawy o kredycie konsumenckim. Przy takim liczeniu większość roszczeń związanych z sankcją kredytu darmowego wygasłaby jeszcze w trakcie spłaty kredytu. Konsumenci powołują się na wykładnię przeciwną – umowa jest wykonana wtedy, gdy obie strony spełnią swoje główne świadczenia, czyli z chwilą całkowitej spłaty zobowiązania. 

Ta druga interpretacja coraz wyraźniej dominuje w orzecznictwie sądów powszechnych. Potwierdza ją między innymi wyrok Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum z 9 października 2025 r. (sygn. III C 92/25). Rozbieżności były na tyle poważne, że trafiły do Sądu Najwyższego w sprawach III CZP 3/25 i III CZP 15/25. SN wstrzymał się jednak z uchwałą do czasu rozstrzygnięć unijnych. Do momentu wydania uchwały bezpiecznie jest zakładać wariant ostrożniejszy.

Kiedy przedawnia się roszczenie o zwrot odsetek i prowizji?

Tu wracamy do klasycznego przedawnienia. Złożone w terminie oświadczenie to dopiero początek. Bank zwykle odmawia, więc pieniędzy trzeba dochodzić przed sądem, a roszczenie majątkowe o zwrot zapłaconych odsetek, prowizji i opłat przedawnia się na zasadach Kodeksu cywilnego. Dla konsumenta termin wynosi sześć lat i najczęściej liczy się go od dnia złożenia oświadczenia o skorzystaniu z SKD. Trzeba jednak pamiętać o regule z art. 118 k.c.: koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. W przeciwieństwie do terminu zawitego, ten bieg można przerwać – wniesieniem pozwu, wszczęciem mediacji albo uznaniem roszczenia przez kredytodawcę. Po przerwaniu termin biegnie od nowa. Sześć lat to sporo, więc w praktyce ten termin rzadko okazuje się problemem. Sprawy przegrywa się przez przekroczenie roku, nie przez przekroczenie sześciu lat.

Jak liczyć terminy w praktyce? Przykład

Pan Marek zaciągnął kredyt gotówkowy w 2019 roku. Umowa przewidywała prowizję doliczoną do kapitału i oprocentowaną razem z nim. Ostatnią ratę spłacił 15 marca 2026 roku. Przy dominującej, prokonsumenckiej wykładni ma czas na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego do 15 marca 2027 roku. Gdyby bank odmówił, pozew musi trafić do sądu najpóźniej z końcem 2033 roku. Gdyby jednak sąd przyjął wykładnię pro-bankową i liczył rok od wypłaty kredytu w 2019 roku, uprawnienie wygasłoby już w 2020 roku. 

Ta sama umowa, dwa skrajnie różne wyniki. Właśnie dlatego zwlekanie może być kosztowne – im wcześniej złożysz oświadczenie, tym mniejsze znaczenie ma to, którą wykładnię przyjmie sąd. 

Uwaga: przykład ma charakter poglądowy, a każda sprawa wymaga indywidualnej oceny.

Co zrobić, jeśli chcesz skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Jeżeli kredyt został już spłacony, w pierwszej kolejności sprawdź datę uregulowania ostatniej raty. Jeżeli od tego momentu nie upłynęło 12 miesięcy, warto podjąć działania niezwłocznie.

Jeżeli kredyt jest nadal spłacany, czasu jest więcej, jednak również w takiej sytuacji nie warto zwlekać. Warto wystąpić do kredytodawcy o zaświadczenie dotyczące historii spłat, a następnie przekazać umowę kredytową do analizy pod kątem możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego w kancelarii specjalizującej się w prowadzeniu spraw tego rodzaju.