Wspólny kredyt małżonków lub partnerów a sankcja kredytu darmowego (SKD)

Wspólny kredyt gotówkowy zaciągnięty przez małżonków albo partnerów może być objęty sankcją kredytu darmowego (SKD). Sam fakt, że umowę podpisały dwie osoby, nie wyklucza zastosowania art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Kluczowe znaczenie ma natomiast to, kto został wskazany w umowie jako kredytobiorca, jaki jest status tych osób, jakie obowiązki ustawowe zostały naruszone przez kredytodawcę oraz kto i w jakim terminie złożył oświadczenie o skorzystaniu z SKD.

Sankcja kredytu darmowego – co dzieje się przy dwóch kredytobiorcach?

Jeżeli umowę kredytu gotówkowego podpisali wspólnie, na przykład mąż i żona, jako kredytobiorcy, mamy jeden stosunek kredytowy, ale po stronie konsumenckiej występują dwie osoby. W praktyce należy rozróżnić kilka sytuacji.

• Oboje są wskazani w umowie jako kredytobiorcy – można analizować możliwość zastosowania SKD wobec wspólnego kredytu. W takiej sytuacji istotne jest jednak ustalenie, czy uprawnienie do złożenia oświadczenia przysługuje każdemu z kredytobiorców odrębnie oraz czy oświadczenie złożone tylko przez jedną osobę wywoła skutek wobec drugiej.
• Jedna osoba jest kredytobiorcą, a druga np. poręczycielem, współdłużnikiem albo osobą przystępującą do długu – sytuacja jest bardziej złożona. Ocenę należy oprzeć przede wszystkim na dokładnej konstrukcji prawnej umowy i roli, jaką każda z osób w niej pełni.
• Kredyt został zawarty przez partnerów niebędących małżeństwem – pozostawanie w związku nieformalnym samo w sobie nie wyklucza sankcji kredytu darmowego. Dla zastosowania przepisów znaczenie ma status stron umowy oraz charakter zawartego kredytu konsumenckiego.
• Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej – sama wspólność majątkowa nie oznacza automatycznie, że oboje są stronami umowy kredytowej. Decydujące znaczenie ma treść umowy i określenie jej stron.

Czy jeden małżonek może skorzystać z sankcji kredytu darmowego za oboje?

To jeden z istotnych problemów pojawiających się przy wspólnym kredycie konsumenckim. Art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje, że konsument składa kredytodawcy pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Skutkiem zastosowania sankcji jest obowiązek zwrotu kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy, z zastrzeżeniem zasad wynikających z ustawy. Jeżeli więc oboje małżonkowie są wskazani w umowie jako kredytobiorcy, nie należy automatycznie zakładać, że oświadczenie podpisane tylko przez jednego z nich będzie skuteczne również wobec drugiego. Kwestia ta może mieć istotne znaczenie nie tylko na etapie składania oświadczenia, ale również później – przy dochodzeniu zwrotu zapłaconych odsetek, prowizji i innych kosztów. W orzecznictwie pojawiały się rozstrzygnięcia, w których przy wspólnym kredycie małżonków przyjmowano, że z sankcji powinni skorzystać wszyscy kredytobiorcy, a po stronie powodowej występuje współuczestnictwo materialne. Z tego względu przy wspólnym kredycie bezpieczniej jest analizować uprawnienie każdego kredytobiorcy oddzielnie i zadbać o odpowiednie złożenie oświadczenia przez wszystkie osoby będące stronami umowy.

Nie każdy błąd w umowie daje sankcję kredytu darmowego?

Samo stwierdzenie, że umowa kredytowa zawiera błąd, nie oznacza jeszcze automatycznie, że można zastosować sankcję kredytu darmowego. Art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim wiąże zastosowanie SKD z naruszeniem przez kredytodawcę konkretnie wskazanych obowiązków ustawowych. Konieczne jest więc ustalenie, czy w danej umowie rzeczywiście doszło do naruszenia przepisów objętych sankcją. Przy analizie wspólnego kredytu należy zwrócić uwagę przede wszystkim na:

• kto został wskazany jako kredytobiorca,
• kto podpisał umowę,
• jaki jest status poszczególnych osób,
• czy wszyscy kredytobiorcy mają status konsumentów,
• jaką kwotę kredytu udostępniono i na jakich warunkach,
• jakie dokładnie obowiązki ustawowe mogły zostać naruszone,
• czy zachowany został termin na skorzystanie z SKD,
• kto powinien złożyć oświadczenie oraz jak powinno ono zostać sformułowane.

Dopiero analiza konkretnej umowy pozwala ocenić, czy istnieją podstawy do zastosowania sankcji kredytu darmowego.

Co można odzyskać w ramach sankcji kredytu darmowego?

Jeżeli sankcja kredytu darmowego zostanie zastosowana, zasadniczym skutkiem jest możliwość spłaty kapitału kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. W praktyce może to prowadzić do konieczności rozliczenia między stronami m.in. odsetek kapitałowych, prowizji, innych kosztów kredytu objętych skutkiem sankcji, a w zależności od sytuacji – również kwot, które kredytobiorca wcześniej zapłacił kredytodawcy. Nie oznacza to jednak, że każda prowizja, każde uchybienie formalne czy każdy błąd w umowie automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Art. 45 ustawy odwołuje się do konkretnych obowiązków określonych w przepisach, a ocena poszczególnych naruszeń może być przedmiotem sporów i rozbieżności w orzecznictwie.

Małżonkowie a partnerzy w sprawach kredytowych – czy ma to znaczenie?

Z punktu widzenia sankcji kredytu darmowego zasadnicze znaczenie ma status danej osoby w konkretnej umowie, a nie sam fakt pozostawania w związku małżeńskim. Dwóch partnerów pozostających w związku nieformalnym może być wspólnymi kredytobiorcami i wówczas ich sytuacja może być pod względem SKD analogiczna do sytuacji małżonków, którzy wspólnie zawarli umowę. Z drugiej strony samo pozostawanie w małżeństwie nie oznacza, że oboje małżonkowie są stronami umowy kredytowej. Jeżeli kredyt konsumencki zaciągnął tylko jeden z małżonków, sytuacja prawna może być zupełnie inna niż w przypadku wspólnego kredytu gotówkowego. Dlatego w pierwszej kolejności należy sprawdzić, kto dokładnie został oznaczony w umowie jako kredytobiorca.

Sankcja kredytu darmowego – bardzo ważny jest termin!

Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego musi zostać złożone z uwzględnieniem terminu określonego w art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim. Przepis przewiduje, że uprawnienie do skorzystania z SKD wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Problem może jednak polegać na ustaleniu, co dokładnie należy rozumieć przez „wykonanie umowy”. Kwestia ta była przedmiotem sporów i rozbieżności w orzecznictwie. Nie można więc automatycznie przyjmować, że termin w każdym przypadku należy liczyć od dnia wypłaty kredytu. Przy ocenie konkretnej sprawy konieczne jest ustalenie, kiedy doszło do wykonania umowy w rozumieniu właściwych przepisów i orzecznictwa oraz czy termin na złożenie oświadczenia rzeczywiście jeszcze nie upłynął.

Wspólny kredyt konsumencki wymaga indywidualnej analizy

Wspólny kredyt małżonków lub partnerów nie wyklucza zastosowania sankcji kredytu darmowego. Jednocześnie nie można zakładać, że sytuacja każdego wspólnego kredytu będzie wyglądała tak samo. Znaczenie mają przede wszystkim: treść umowy, status poszczególnych kredytobiorców, rodzaj i charakter stwierdzonych naruszeń, sposób zawarcia umowy, złożenie oświadczenia o skorzystaniu z SKD oraz zachowanie ustawowego terminu. Jeżeli więc kredyt gotówkowy został zaciągnięty wspólnie przez dwie osoby, warto analizować sytuację każdego kredytobiorcy, a nie ograniczać się wyłącznie do sprawdzenia, czy w umowie występują błędy. W szczególności przy wspólnym kredycie istotne może być prawidłowe określenie osób uprawnionych do skorzystania z sankcji kredytu darmowego oraz sposobu złożenia oświadczenia.

Tekst był współtworzony przy użyciu narzędzi AI pod nadzorem redakcji.