Krakowski sąd skierował nowe pytania prejudycjalne do TSUE. O co zapytał?

W polskich sądach od kilku lat pojawia się więcej spraw, w których konsumenci powołują się na sankcję kredytu darmowego. Pozwala ona klientowi spłacić wyłącznie pożyczony kapitał, bez odsetek i kosztów dodatkowych. Ponieważ przepisy budzą liczne wątpliwości interpretacyjne, sędziowie w Polsce coraz częściej kierują pytania prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Do TSUE właśnie trafił nowy zestaw pytań z krakowskiego sądu, który może przesądzić o przyszłości SKD w całej Unii Europejskiej.

Na czym polega sankcja kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego została wprowadzona w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Ma ona na celu zdyscyplinowanie banków i firm pożyczkowych do przestrzegania obowiązków ustawowych wobec klientów. Jeżeli w umowie zabraknie wymaganych elementów albo zostaną one podane w sposób niejasny, błędny czy wprowadzający w błąd, konsument może skorzystać z prawa do spłaty tylko kapitału. W praktyce oznacza to, że bank traci wszelkie odsetki, prowizje czy opłaty. SKD obejmuje kredyty konsumenckie do kwoty 255 550 zł, a dla instytucji finansowych może stanowić dotkliwą karę finansową.

Jakie pytania prejudycjalne skierowano do TSUE?

Sąd Rejonowy w Krakowie skierował do TSUE cztery pytania prejudycjalne. Dotyczą one w szczególności:

• • • Czy przewidziana w prawie polskim sankcja kredytu darmowego, w razie braku w umowie kredytu elementu obowiązkowego bądź przekazania go w sposób wprowadzający w błąd (błędne, niejasne bądź niezwięzłe przekazanie informacji) jest sankcją proporcjonalną, skuteczną i odstraszającą?

• • • Czy naruszeniem, pozwalającym konsumentowi na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego, jest brak obowiązkowego elementu umowy czy też takim naruszeniem będzie przekazanie obowiązkowych informacji w sposób niepełny lub błędny?

• • • Czy działaniem legalnym i zasadnym jest naliczanie przez kredytodawców odsetek od kosztów prowizji, ubezpieczeń i innych opłat, które zostały “skredytowane” i nie były faktycznie dostępne dla konsumenta?

• • • Czy kredytodawca w umowie kredytu może stosować w sposób dowolny pojęcia bliskoznaczne do ustawowego pojęcia “całkowitej kwoty kredytu“, (np. “kwota kredytu”), które to pojęcie mieści w sobie kwotę stanowiącą sumę całkowitej kwoty kredytu oraz skredytowanych kosztów kredytu (i od takiej kwoty kredytodawca następnie pobiera odsetki kapitałowe). Pojęcia takie mogą wprowadzać konsumenta w błąd co do rzeczywiście otrzymanej kwoty kredytu?

Zdaniem pełnomocników kredytobiorców, odpowiedzi na te pytania mogą przesądzić o tym, jak szeroko sądy będą stosować sankcję kredytu darmowego. Jeżeli TSUE potwierdzi, że błędne dane są równoznaczne z ich brakiem, konsumentom łatwiej będzie dochodzić swoich praw.

Jak wygląda aktualna sytuacja w sądach?

Statystyki Związku Banków Polskich pokazują, że klienci uzyskują korzystne wyroki w około 18 proc. spraw. Tymczasem postępowań przybywa w szybkim tempie – w połowie 2025 roku było ich już ponad 20 tysięcy. To pokazuje, że sankcja kredytu darmowego staje się jednym z najważniejszych zagadnień w sporach konsumenckich.

Niektóre banki zaczęły modyfikować umowy, rezygnując z naliczania odsetek od kosztów dodatkowych. Inne tworzą rezerwy na wypadek przegranych procesów. Jednocześnie sektor finansowy apeluje o zmianę prawa, obawiając się nadużyć. UOKiK zaproponował nowelizację, która wprowadzałaby podział na pełną i połowiczną sankcję kredytu darmowego, ale instytucje bankowe uważają, że to wciąż zbyt surowe rozwiązanie.

Jakie są możliwe skutki orzeczeń TSUE?

Jeśli TSUE przychyli się do argumentów konsumentów, sankcja kredytu darmowego może stać się znacznie skuteczniejszym narzędziem ochrony. Sądy krajowe będą musiały stosować ją jednolicie, co doprowadzi do większej przejrzystości w umowach kredytowych. Banki mogą zostać zmuszone do rezygnacji z kredytowania kosztów pozaodsetkowych i stosowania mylących pojęć. W efekcie klienci zyskają większe bezpieczeństwo, a procesy sądowe będą szybsze i bardziej przewidywalne.

Eksperci porównują obecną sytuację do sporów frankowych sprzed kilku lat. Wówczas to właśnie pytania prejudycjalne do TSUE przyczyniły się do ujednolicenia praktyki orzeczniczej i wzmocnienia pozycji konsumentów. Dzisiejsze postępowania dotyczące SKD mogą odegrać podobną rolę, nie tylko w Polsce, lecz także w całej Unii Europejskiej.

Sankcja kredytu darmowego – podsumowanie

Spór o sankcję kredytu darmowego wkracza w decydującą fazę. Choć obecnie banki wygrywają większość spraw, to rosnąca liczba pozwów i pytania zadawane TSUE mogą odwrócić ten trend. Jeśli Trybunał uzna, że SKD jest proporcjonalną i skuteczną sankcją wobec nieuczciwych praktyk, konsekwencje dla sektora finansowego będą ogromne. Konsumenci natomiast zyskają silniejsze narzędzie ochrony swoich interesów, a rynek kredytów konsumenckich stanie się bardziej przejrzysty i bezpieczny.