Czy małżonek musi wyrazić zgodę na dochodzenie zwrotu odsetek, jeśli kredyt brał tylko jeden z nich?

Masz kredyt konsumencki, który zawarłeś samodzielnie, i chcesz dochodzić roszczeń wobec banku, ale Twój małżonek ma wątpliwości? Nie chcesz angażować go w sprawę ani narażać na stres związany z postępowaniem sądowym? W takiej sytuacji pojawia się pytanie: czy potrzebujesz zgody współmałżonka, aby samodzielnie dochodzić roszczeń od banku?

Kredyt zaciągnięty przez jednego z małżonków a samodzielne pozwanie banku

Jeżeli tylko Ty jesteś kredytobiorcą i tylko Ty podpisałeś umowę kredytową, to jesteś stroną umowy z bankiem i co do zasady możesz samodzielnie dochodzić roszczeń wynikających z tej umowy. Dotyczy to również roszczeń o zwrot nienależnie pobranych kwot, opłat czy odsetek, a także, w zależności od rodzaju kredytu i podstawy prawnej roszczenia, innych roszczeń związanych z umową kredytową. Sam fakt pozostawania w związku małżeńskim nie powoduje, że małżonek niebędący stroną umowy staje się jej współkredytobiorcą lub osobistym współdłużnikiem. Sąd Najwyższy wskazywał, że małżonek, który sam nie był stroną czynności prawnej powodującej powstanie zobowiązania, nie staje się przez to osobistym współdłużnikiem. Ewentualna odpowiedzialność majątkiem wspólnym za dług jednego z małżonków jest odrębną kwestią.

Czy wniesienie pozwu przeciwko bankowi wymaga zgody małżonka?

Co do zasady – nie. Jeżeli kredyt gotówkowy został zawarty wyłącznie przez Ciebie, a Ty dochodzisz roszczeń wynikających z tej umowy, nie ma podstaw do przyjmowania, że sama okoliczność pozostawania w małżeństwie powoduje konieczność uzyskania zgody drugiego małżonka na wniesienie pozwu. Trzeba przy tym odróżnić zgodę na dokonanie czynności prawnej dotyczącej majątku wspólnego od uprawnienia do wystąpienia na drogę sądową w celu dochodzenia własnego roszczenia. Art. 37 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje sytuacje, w których do dokonania określonych czynności prawnych potrzebna jest zgoda drugiego małżonka. Nie oznacza to jednak ogólnego obowiązku uzyskiwania zgody małżonka na każde postępowanie sądowe prowadzone przez drugiego małżonka.

Stanowisko Sądu Najwyższego: Uchwała III CZP 12/23 a udział małżonka w procesie

Warto zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z 19 października 2023 r., sygn. III CZP 12/23. Sprawa dotyczyła kredytu, którego kredytobiorcami byli oboje małżonkowie. Sąd Najwyższy odpowiedział na pytanie, czy w procesie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu konieczny jest udział wszystkich kredytobiorców. Odpowiedź była jednoznaczna: „W sprawie przeciwko bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie powodowej współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców.” SN wskazał, że nawet w przypadku, gdy kredyt został udzielony obojgu małżonkom, nie ma podstaw do uznania, że każdy z kredytobiorców musi występować w procesie wspólnie z pozostałymi kredytobiorcami. Co istotne, Sąd Najwyższy wskazał również, że stosunek kredytu jest stosunkiem zobowiązaniowym o charakterze pieniężnym i nie ma charakteru zbliżonego do współwłasności. Dlatego nie można automatycznie zakładać, że wszyscy kredytobiorcy muszą wspólnie dochodzić swoich praw przed sądem.

Jedyny kredytobiorca w umowie – jakie prawa przysługują w sądzie?

Jeżeli w Twojej sprawie kredytobiorcą jesteś wyłącznie Ty, sytuacja jest jeszcze prostsza. Nie ma drugiego kredytobiorcy, którego udział w umowie należałoby uwzględniać po stronie powodowej. Twój małżonek, który nie podpisał umowy kredytu konsumenckiego, nie staje się przez sam fakt zawarcia małżeństwa stroną tej umowy. Dlatego co do zasady możesz samodzielnie dochodzić roszczeń wobec banku.

Wspólność majątkowa małżeńska a spłata rat i zwrot odsetek

Sama ustawowa wspólność majątkowa nie oznacza, że małżonek automatycznie staje się stroną każdej umowy zawartej przez drugiego małżonka. Może jednak mieć znaczenie źródło środków, z których spłacano kredyt, oraz charakter kwoty, która ma zostać zwrócona przez bank. To są jednak dwie różne kwestie:

Kto jest stroną umowy kredytowej i może dochodzić roszczeń? Czy uzyskane w wyniku procesu środki wejdą do majątku osobistego czy wspólnego? Fakt, że raty kredytu gotówkowego były spłacane z majątku wspólnego, nie powoduje automatycznie, że małżonek staje się kredytobiorcą lub stroną umowy z bankiem.

Kiedy brak zgody drugiego małżonka wymaga dodatkowej analizy prawnej?

Szczególną uwagę należy zachować, gdy:

• kredyt został zaciągnięty przez oboje małżonków,
• małżonek niebędący kredytobiorcą udzielił bankowi określonego zabezpieczenia,
• kredyt został zabezpieczony hipoteką na nieruchomości należącej do majątku wspólnego,
• przedmiotem roszczenia jest rozliczenie środków, które mogą należeć do majątku wspólnego,
• między małżonkami istnieją dodatkowe umowy lub ustalenia dotyczące kredytu.

W takich przypadkach warto przeanalizować nie tylko samą umowę kredytową, ale również sposób jej zabezpieczenia i przepływ środków. Nie oznacza to jednak, że w każdym takim przypadku potrzebna jest zgoda małżonka na wniesienie pozwu.

Udział współmałżonka w postępowaniu sądowym przeciwko bankowi

Jeżeli kredytobiorcą jesteś wyłącznie Ty, a roszczenie, którego dochodzisz, wynika z umowy zawartej przez Ciebie z bankiem, to co do zasady możesz wystąpić z pozwem samodzielnie. Twój małżonek nie staje się automatycznie stroną postępowania tylko dlatego, że pozostajecie w małżeństwie lub macie wspólność majątkową. Nie można jednak wykluczyć, że w konkretnej sprawie sąd będzie chciał wyjaśnić określone okoliczności dotyczące majątku wspólnego, sposobu spłaty kredytu konsumenckiego czy zabezpieczenia. Nie jest to jednak tożsame z koniecznością uzyskania zgody małżonka na wniesienie pozwu.

Podsumowanie: czy możesz samodzielnie odzyskać odsetki od banku?

Jeżeli:

• kredyt zawarłeś wyłącznie Ty,
• jesteś jedynym kredytobiorcą,
• to Ty jesteś stroną umowy z bankiem,
• i dochodzisz roszczeń wynikających z tej umowy, to co do zasady możesz samodzielnie dochodzić swoich roszczeń wobec banku.

Sam fakt pozostawania w małżeństwie i istnienia wspólności majątkowej nie oznacza, że musisz uzyskać zgoda małżonka na wytoczenie powództwa. Warto przy tym pamiętać, że kwestia tego, kto może pozwać bank, jest czymś innym niż kwestia tego, do jakiego majątku będzie należała kwota uzyskana w wyniku procesu. Dlatego jeżeli małżonek obawia się, że zostanie automatycznie wciągnięty do sprawy tylko dlatego, że pozostajecie w małżeństwie, sam fakt wspólności majątkowej nie daje podstaw do takiego wniosku.

Jeżeli jednak kredyt był zabezpieczony na wspólnej nieruchomości, małżonek składał jakiekolwiek oświadczenia wobec banku albo kredyt był w rzeczywistości zawarty przez oboje, sytuację należy ocenić odrębnie. Zapraszamy do bezpłatnej analizy umowy kredytowej.

Artykuł wygenerowany automatycznie przy użyciu sztucznej inteligencji.