Czym są kredyty frankowe i dlaczego wciąż budzą tyle kontrowersji?

Kredyty frankowe to produkty finansowe powiązane z kursem franka szwajcarskiego, które banki masowo oferowały polskim klientom. Choć miały być bezpieczną i tanią drogą do zakupu własnego mieszkania, dla tysięcy Kredytobiorców stały się wieloletnim obciążeniem finansowym. Dlaczego te umowy wciąż budzą gigantyczne emocje, skoro od ich udzielenia minęło już tyle lat? Odpowiedź tkwi w wadach prawnych, które na masową skalę zawierają dokumenty kredytowe, oraz w przełomie orzeczniczym, który pozwala dziś konsumentom dochodzić swoich praw.

Jak działał mechanizm frankowy ?

Aby zrozumieć istotę kontrowersji, musimy przyjrzeć się konstrukcji tych umów. Banki proponowały klientom dwa główne rodzaje produktów: kredyty indeksowane oraz kredyty denominowane walutą obcą. W obu przypadkach kredytobiorca otrzymywał i spłacał kapitał w polskich złotych, jednak saldo zadłużenia oraz wysokość miesięcznych rat były bezpośrednio przeliczane według kursu franka szwajcarskiego (CHF).

Największy problem polegał na tym, że instytucje finansowe w sposób całkowicie jednostronny i nietransparentny ustalały kursy walut w swoich wewnętrznych tabelach. Klient w momencie podpisywania umowy nie miał żadnej wiedzy, według jakich kryteriów bank przeliczy jego ratę. W ten sposób banki zdejmowały z siebie całe ryzyko rynkowe i przerzucały je na konsumentów. Gdy kurs franka gwałtownie wzrósł, wielu kredytobiorców znalazło się w dramatycznej sytuacji. Mimo regularnego spłacania rat przez 15 lat, ich kapitał do spłaty w przeliczeniu na złotówki był znacznie wyższy niż w dniu zaciągania kredytu frankowego.

Zapisy pozwalające na takie arbitralne kształtowanie zobowiązań klienta to tak zwane klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne. Polskie prawo oraz dyrektywy unijne kategorycznie zabraniają stosowania takich praktyk w relacjach z konsumentami, co otworzyło Frankowiczom drzwi do dochodzenia swoich praw.

Dlaczego kredyty frankowe wciąż budzą tak ogromne kontrowersji? 

Temat kredytów frankowych nie schodzi z nagłówków gazet i portali ekonomicznych, ponieważ skala zjawiska jest bezprecedensowa w historii polskiej bankowości. Po pierwsze, dotyczy to setek tysięcy gospodarstw domowych, które przez lata płaciły zawyżone raty kredytu frankowego kosztem swojego codziennego życia i planów na przyszłość. Po drugie, sektor bankowy przez długi czas twardo stał na stanowisku, że umowy frankowe są w pełni legalne, a klienci świadomie podjęli ryzyko kursowe.

Obecnie sytuacja uległa całkowitej zmianie, co generuje kolejne napięcia linii bank-konsument. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał szereg przełomowych wyroków, które jednoznacznie stają po stronie obywateli. Sądy powszechne w Polsce bezwzględnie realizują tę linię orzeczniczą. Sektor bankowy ponosi dziś koszty swoich dawnych, nieuczciwych praktyk. Z tego powodu banki starają się ratować sytuację i proponują masowe programy ugód, aby powstrzymać lawinę pozwów. To z kolei rodzi dylematy u samych kredytobiorców, którzy muszą zdecydować pomiędzy szybkim porozumieniem a pełną batalią sądową o odzyskanie wszystkich pieniędzy.

Droga sądowa i unieważnienie umowy frankowego w praktyce

Współczesna linia orzecznicza nie pozostawia złudzeń – wadliwe umowy kredytów frankowych kwalifikują się do całkowitego usunięcia z obrotu prawnego. Najczęstszym i najbardziej opłacalnym rozwiązaniem jest unieważnienie umowy kredytu frankowego od samego początku. Oznacza to, że sąd traktuje taką umowę w taki sposób, jakby nigdy nie została podpisana.

Przy unieważnieniu umowy kredytu frankowego sądy stosują tzw. teorię dwóch kondykcji. Zgodnie z nią konsument i bank mają dwa niezależne roszczenia o zwrot środków, które wzajemnie sobie wpłacili. Rozliczenie stron po wyroku opiera się na prostych zasadach:

• Obowiązek kredytobiorcy – konsument jest zobowiązany do zwrotu wyłącznie czystego kapitału, który fizycznie otrzymał od banku w dniu uruchomienia kredytu frankowego.
• Obowiązek banku – instytucja finansowa musi oddać klientowi każdą złotówkę, jaką ten przelał na poczet rat kapitałowo-odsetkowych, prowizji bankowych oraz dodatkowych ubezpieczeń okołokredytowych.
• Kwestia odsetek – kredytobiorca otrzymuje dodatkowo odsetki ustawowe za opóźnienie za cały czas trwania procesu sądowego, co przy obecnych stawkach procentowych zwiększa ostateczną kwotę zysku nawet o kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Ponieważ większość osób spłaca swój kredyt frankowy od kilkunastu lat, kwota wpłacona do banku bardzo często przewyższa nominalną wartość pożyczonego kapitału. Po unieważnieniu umowy kredytu frankowego saldo zadłużenia spada do zera, hipoteka zostaje wyczyszczona, a bank ma obowiązek przelać nadwyżkę finansową bezpośrednio na konto klienta.

Pułapka ugód bankowych – dlaczego warto uważać?

Ugody proponowane przez banki w ostatnim czasie stanowią odpowiedź na niekorzystne dla sektora finansowego rozstrzygnięcia sądowe w sprawach kredytów frankowych. Instytucje finansowe, dążąc do ograniczenia potencjalnych strat, coraz częściej inicjują porozumienia polubowne. Ugoda dotycząca kredytu frankowego polega zazwyczaj na przeliczeniu zobowiązania tak, jakby od początku stanowiło ono kredyt złotowy oparty na wskaźniku WIBOR.

Choć takie rozwiązanie może okazać się atrakcyjne ze względu na możliwość szybszego zakończenia sporu bez oczekiwania na wyrok sądowy, wiąże się ono z istotnymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi. Podpisanie ugody w sprawie kredytu frankowego skutkuje co do zasady zrzeczeniem się prawa do dochodzenia unieważnienia umowy kredytu frankowego na drodze sądowej w przyszłości. Szacuje się, że korzyści finansowe wynikające z ugody mogą stanowić jedynie część tego, co kredytobiorca mógłby potencjalnie uzyskać w przypadku unieważnienia umowy kredytu frankowego przez sąd, choć ostateczny wynik każdej sprawy zależy od jej indywidualnych okoliczności. Warto również mieć na uwadze, że konwersja zobowiązania na WIBOR nie eliminuje całkowicie ryzyka finansowego, ponieważ wskaźniki zmiennoprocentowe podlegają wahaniom rynkowym.

Przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji dotyczącej kredytu frankowego, a w szczególności przed podpisaniem dokumentów przedłożonych przez bank, wskazana jest konsultacja z niezależnym ekspertem, który przeprowadzi analizę i porównanie obu scenariuszy finansowych w oparciu o konkretną sytuację kredytobiorcy.

Podsumowanie: Co możesz zrobić jako frankowicz?

Osoby posiadające aktywny kredyt frankowy, jak również te, które całkowicie spłaciły już kredyt we frankach szwajcarskich, mogą rozważyć podjęcie działań prawnych. Warto mieć na uwadze, że roszczenia wynikające z umów kredytów frankowych podlegają ogólnym terminom przedawnienia, co sprawia, że wcześniejsza weryfikacja sytuacji prawnej może leżeć w interesie kredytobiorcy. Pierwszym zalecanym krokiem jest dokładna analiza zapisów zawartej umowy.

W tym celu można przesłać skan umowy kredytu frankowego wraz z ewentualnymi aneksami za pośrednictwem formularza kontaktowego dostępnego na stronie internetowej. Prawnicy dokonają analizy dokumentacji pod kątem obecności postanowień niedozwolonych, sporządzą orientacyjne wyliczenie potencjalnych roszczeń oraz przedstawią możliwe warianty dalszego postępowania. Zakres i wyniki analizy każdorazowo zależą od indywidualnych okoliczności sprawy oraz treści konkretnej umowy kredytu frankowego.