Sąd Najwyższy wzmacnia argumentację konsumentów w sprawach SKD. Ważny wyrok II CSKP 89/26

Sankcja kredytu darmowego (SKD) zyskała kolejny ważny argument w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W wyroku z 8 lipca 2026 r., sygn. II CSKP 89/26, Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd odniósł się m.in. do kredytowanej prowizji, naliczania od niej odsetek oraz obowiązków informacyjnych banku. 

Wyrok ma istotne znaczenie dla spraw dotyczących prawidłowego określenia kwoty kredytu, kosztów kredytu i informacji przekazywanych konsumentowi.

Co orzekł Sąd Najwyższy w sprawie II CSKP 89/26?

Sprawa dotyczyła kredytu konsolidacyjnego, w którym całkowita kwota kredytu wynosiła 158 747 zł, natomiast kwota, od której bank naliczał odsetki, wynosiła 185 669,01 zł. Różnica obejmowała m.in. prowizję w wysokości 26 922,01 zł, która została przekazana na rachunek prowadzony dla kredytu, a następnie zwrócona bankowi.

Konsument złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, a następnie dokonał cesji wierzytelności. Sąd Rejonowy uwzględnił roszczenie, jednak Sąd Okręgowy w Poznaniu zmienił wyrok i oddalił powództwo. Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Czy bank może naliczać odsetki od skredytowanej prowizji?

Nie. Bank nie może naliczać odsetek od kwoty odpowiadającej kosztowi kredytu, w tym od skredytowanej prowizji.

Sąd Najwyższy wskazał, że składniki kosztów kredytu nie mogą stanowić podstawy do naliczania kolejnych kosztów, w szczególności odsetek od prowizji. Prowizja pozostaje kosztem kredytu również wtedy, gdy została sfinansowana środkami pochodzącymi z kredytu.

Stanowisko to pozostaje zgodne z wyrokiem TSUE z 23 kwietnia 2026 r., C-744/24. Sprawa przed Trybunałem dotyczyła składki ubezpieczeniowej, jednak TSUE wskazał, że kwoty przeznaczone na pokrycie kosztów związanych z kredytem nie stanowią całkowitej kwoty kredytu ani kapitału rzeczywiście udostępnionego konsumentowi.

O sposobie kwalifikacji takiej kwoty nie może decydować wyłącznie techniczny sposób rozliczenia, np. przekazanie środków na rachunek konsumenta, a następnie pobranie ich przez bank na pokrycie kosztu kredytu gotówkowego.

W konsekwencji samo objęcie prowizji finansowaniem kredytowym nie powoduje, że prowizja staje się kapitałem, od którego bank może naliczać odsetki.

Całkowita kwota kredytu a całkowity koszt kredytu

Zgodnie z art. 5 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim całkowita kwota kredytu nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu. Z kolei art. 5 pkt 6 określa całkowity koszt kredytu jako wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową, w szczególności odsetki, opłaty i prowizje.

Są to zatem dwie odrębne kategorie. Całkowita kwota kredytu odpowiada kapitałowi oddanemu konsumentowi do dyspozycji i nie obejmuje kosztów kredytu. Koszt kredytu nie staje się częścią całkowitej kwoty kredytu tylko dlatego, że został objęty finansowaniem.

Rozróżnienie to ma znaczenie m.in. dla prawidłowego określenia RRSO, ponieważ całkowita kwota kredytu jest jednym z parametrów wykorzystywanych przy jej obliczaniu.

W praktyce przy analizie umowy warto więc sprawdzić, jaka kwota została rzeczywiście udostępniona konsumentowi, jakie koszty zostały skredytowane i od jakiej kwoty bank naliczał odsetki.

Czy prowizja powinna być prawidłowo przedstawiona w harmonogramie?

Tak. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 8 ustawy o kredycie konsumenckim umowa powinna określać m.in. zasady i terminy spłaty kredytu.

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na znaczenie prawidłowego przedstawienia poszczególnych składników zobowiązania konsumenta. Harmonogram powinien umożliwiać ustalenie terminu i wysokości poszczególnych rat, ich części kapitałowej i odsetkowej, a także innych kosztów kredytu, które konsument jest zobowiązany ponieść, w tym prowizji.

SN wskazał, że nie jest właściwą praktyką „ukrywanie” prowizji w kapitale kredytu. Konsument powinien mieć możliwość ustalenia, jaka część jego zobowiązania odpowiada rzeczywistemu kapitałowi, a jaka wynika z kosztów kredytu.

Ma to znaczenie również z punktu widzenia art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim, który reguluje skutki przedterminowej spłaty kredytu. Prawidłowe przedstawienie składników zobowiązania pozwala konsumentowi ustalić zakres kosztów podlegających rozliczeniu w przypadku wcześniejszej spłaty.

Czy zasady zmiany opłat i prowizji muszą być jasne?

Tak. W tym zakresie istotny jest art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, który wymaga wskazania innych kosztów, które konsument jest zobowiązany ponieść, oraz warunków, na jakich koszty te mogą ulec zmianie.

W sprawie II CSKP 89/26 Sąd Najwyższy zakwestionował sposób określenia warunków zmiany opłat i prowizji. Odwołanie do określonych okoliczności nie zapewniało konsumentowi możliwości odpowiedniej weryfikacji podstaw zmiany kosztów, a część przyjętych kryteriów pozostawiała bankowi istotny zakres swobody.

W konsekwencji konsument mógł mieć trudności z ustaleniem rzeczywistego zakresu swojego zobowiązania oraz przewidzeniem, w jakich sytuacjach i na jakich zasadach wysokość opłat może ulec zmianie.

Ocena ta pozostaje zbieżna z kryteriami wskazanymi przez TSUE w wyroku z 13 lutego 2025 r., C-472/23, dotyczącym m.in. obowiązków informacyjnych związanych ze zmianą opłat i prowizji.

Co Sąd Najwyższy wskazał w sprawie odstąpienia od umowy?

Sąd Najwyższy odniósł się również do art. 53 i art. 54 ustawy o kredycie konsumenckim, regulujących prawo konsumenta do odstąpienia od umowy oraz skutki wykonania tego prawa.

W przypadku gdy umowa nie zawiera elementów określonych w art. 30 ustawy, zastosowanie może znaleźć również art. 53 ust. 2, zgodnie z którym konsument może odstąpić od umowy w terminie 14 dni od dnia dostarczenia wszystkich brakujących elementów.

Z kolei art. 54 określa skutki odstąpienia od umowy. Konsument zwraca kredyt wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty kredytu do dnia jego spłaty, przy czym podstawą naliczania odsetek jest kwota rzeczywiście udostępnionego kredytu, bez kredytowanych kosztów kredytu.

Oznacza to, że koszty takie jak prowizja, opłata przygotowawcza czy składka ubezpieczeniowa nie stają się kapitałem tylko dlatego, że zostały objęte finansowaniem.

Istotny jest również art. 54 ust. 4 ustawy, zgodnie z którym w przypadku odstąpienia od umowy kredytodawcy nie przysługują inne opłaty, z wyjątkiem określonych w ustawie kosztów należnych z tytułu usług świadczonych przez organy administracji publicznej.

Prawo odstąpienia od umowy z art. 53–54 jest przy tym odrębnym mechanizmem od sankcji kredytu darmowego określonej w art. 45 ustawy.

Czy jedno naruszenie może wystarczyć do zastosowania SKD?

Tak. Dla zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie jest konieczne wykazanie wszystkich możliwych uchybień w umowie.

Nie oznacza to jednak, że każdy błąd w umowie automatycznie prowadzi do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Naruszenie musi należeć do katalogu określonego w art. 45 ust. 1, a konsument musi spełnić również pozostałe ustawowe warunki skorzystania z sankcji.

Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę na funkcję sankcji kredytu darmowego, która ma m.in. charakter prewencyjny i służy zapewnieniu przestrzegania przez kredytodawców obowiązków wynikających z ustawy.

Co wyrok II CSKP 89/26 oznacza dla kredytobiorców?

Wyrok nie oznacza, że każdy kredyt z kredytowaną prowizją automatycznie podlega sankcji kredytu darmowego. Jest jednak istotnym argumentem w sprawach, w których bank finansował prowizję lub inne koszty, a następnie naliczał odsetki od kwoty obejmującej te koszty.

Przy analizie umowy warto sprawdzić:

• jaka kwota została rzeczywiście udostępniona konsumentowi;
• jakie koszty zostały skredytowane;
• od jakiej kwoty bank naliczał odsetki;
• czy prawidłowo określono RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty;
• czy prowizja i inne koszty zostały prawidłowo przedstawione w umowie i harmonogramie;
• czy zasady zmiany opłat i prowizji zostały określone w sposób jasny i możliwy do zweryfikowania.

Wyrok SN II CSKP 89/26 pokazuje, że sposób skonstruowania i rozliczenia kredytu może mieć istotne znaczenie dla oceny prawidłowości wykonania przez bank obowiązków wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. Zapraszamy do bezpłatnej analizy umowy.