Czy nowa ustawa o kredycie konsumenckim zmieni zasady gry w sprawie sankcji kredytu darmowego?

Tak, wszystko wskazuje na to, że projekt ustawy o kredycie konsumenckim przygotowany przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów otwiera zupełnie nowy etap w relacjach pomiędzy konsumentami a kredytodawcami. Dwudniowa konferencja uzgodnieniowa, która odbyła się w dniach 20-21 stycznia 2026 r. w siedzibie UOKiK, pokazała jasno, że zmiany nie będą wyłącznie kosmetyczne. Dyskusje dotyczyły fundamentów rynku kredytowego – od zasad badania zdolności kredytowej, przez przejrzystość ofert, aż po sankcję kredytu darmowego (SKD), która od lat budzi ogromne emocje zarówno po stronie konsumentów, jak i instytucji finansowych.

Votum Consumer Care było obecne tam, gdzie zapadają kluczowe decyzje – reprezentowane przez Grzegorza Bartoszka, Dyrektora Departamentu Spraw Bankowych, występującego w imieniu Polskiej Izby Doradców i Pośredników Odszkodowawczych.

Dlaczego konferencja uzgodnieniowa UOKiK miała tak duże znaczenie dla rynku?

Konferencja uzgodnieniowa nie była jedynie formalnym etapem procesu legislacyjnego. Była realnym forum wymiany argumentów pomiędzy rynkiem a regulatorem, w którym każda ze stron miała możliwość zgłoszenia uwag do projektu ustawy wdrażającej unijną dyrektywę CCD II. Skala zainteresowania pokazuje wagę tematu, swoje opinie przedstawiło kilkadziesiąt instytucji finansowych oraz ponad sto kancelarii prawnych i podmiotów doradczych.

Dyskusje dotyczyły nie tylko brzmienia poszczególnych przepisów, ale również ich potencjalnych skutków gospodarczych i społecznych. Z jednej strony wyraźnie akcentowano potrzebę wzmocnienia ochrony konsumentów (sankcja kredytu darmowego), z drugiej – zwracano uwagę na ryzyko nadmiernej niepewności prawnej i destabilizacji rynku kredytowego.

Jaką rolę odegrała sankcja kredytu darmowego w trakcie drugiego dnia obrad?

Drugi dzień konferencji został w całości zdominowany przez temat sankcji kredytu darmowego, czyli mechanizmu pozwalającego konsumentowi na spłatę kredytu bez odsetek i kosztów w przypadku istotnych naruszeń po stronie kredytodawcy. To właśnie ten obszar budził największe kontrowersje w pierwotnej wersji projektu ustawy.

Przedstawiciele banków i firm pożyczkowych wskazywali, że powiązanie SKD z oceną zdolności kredytowej, przy jednoczesnym użyciu nieostrych pojęć ustawowych, mogłoby prowadzić do masowych sporów sądowych. Obawy dotyczyły przede wszystkim sytuacji, w których interpretacja przepisów byłaby rozstrzygana dopiero na etapie postępowania sądowego, co zwiększałoby ryzyko prawne po stronie kredytodawców.

Jednocześnie UOKiK przyznał rację części tych argumentów i zaprezentował zmodyfikowaną wersję przepisów, która, co istotne, znacząco precyzuje przesłanki stosowania sankcji kredytu darmowego.

Czy nowe podejście do SKD rzeczywiście ograniczy pole do nadużyć?

Zgodnie z nową propozycją, sankcja kredytu darmowego nadal pozostaje powiązana z oceną zdolności kredytowej, jednak jej zastosowanie ma być możliwe wyłącznie w ściśle określonych przypadkach. UOKiK wskazał konkretne naruszenia po stronie kredytodawcy, takie jak brak weryfikacji danych klienta w co najmniej dwóch bazach danych czy nieuzyskanie informacji o dochodach, wydatkach i ogólnej sytuacji finansowej konsumenta.

To istotna zmiana jakościowa. Jak podkreślali przedstawiciele Urzędu, celem regulatora jest stworzenie katalogu przesłanek, które:

• są jednoznaczne i możliwe do zweryfikowania,

• nie pozostawiają szerokiego pola do dowolnej interpretacji,

• mogą być wykazane wyłącznie przez konsumenta.

Dodatkowo doprecyzowano termin na złożenie wniosku o zastosowanie SKD – konsument będzie miał na to rok od umownej daty spłaty kredytu.

Jak rynek finansowy ocenił zmiany zaproponowane przez UOKiK?

Zmodyfikowana wersja projektu została przez wielu uczestników konferencji odebrana jako krok w dobrym kierunku. Przedstawiciele sektora bankowego zwracali uwagę, że wprowadzenie kwantyfikowalnych obowiązków po stronie kredytodawców zwiększa przewidywalność prawa i pozwala lepiej zarządzać ryzykiem regulacyjnym.

Jednocześnie nie brakowało głosów krytycznych. Organizacje branżowe i instytucje nadzorcze wskazywały, że część pojęć nadal wymaga doprecyzowania, zwłaszcza w zakresie ogólnych zasad badania zdolności kredytowej. Podnoszono również problem pozostawienia bez zmian maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu, ustalonych wcześniej w ustawie antylichwiarskiej.

Czy maksymalne koszty pozaodsetkowe to kolejny punkt zapalny?

Tak, kwestia maksymalnych kosztów pozaodsetkowych była jednym z najbardziej spornych tematów konferencji. UOKiK zdecydował się utrzymać obowiązujące limity na poziomie 10 proc. całkowitej kwoty kredytu oraz 10 proc. w ujęciu rocznym, argumentując, że ich zmiana wykracza poza zakres implementacji dyrektywy CCD II.

Przedstawiciele instytucji pożyczkowych wskazywali jednak, że przy rosnących kosztach prowadzenia działalności takie limity mogą znacząco ograniczyć dostępność finansowania, szczególnie dla klientów o niższej zdolności kredytowej. Z kolei strona konsumencka podnosiła argument, że brak elastyczności w tym obszarze może wypychać część klientów do szarej strefy.

Co dalej z projektem ustawy o kredycie konsumenckim?

UOKiK zapowiedział, że prace nad projektem nie są zakończone, a zapisy przedstawione podczas konferencji uzgodnieniowej mogą jeszcze ulec zmianie. Nowa wersja projektu ustawy ma zostać opublikowana w lutym 2026 r., natomiast wejście przepisów w życie planowane jest na 20 listopada 2026 r.

Dla kredytobiorców, instytucji finansowych oraz podmiotów doradczych oznacza to czas intensywnych analiz i przygotowań. Votum Consumer Care, jako aktywny uczestnik debaty i reprezentant interesów konsumentów, pozostaje zaangażowane w monitorowanie procesu legislacyjnego i ocenę realnych skutków proponowanych rozwiązań.